Art. 48a ustawy o odpadach nałożył na tysiące polskich firm obowiązek ustanowienia zabezpieczenia roszczeń jako warunek zezwolenia. Co więcej, gwarancja środowiskowa ubezpieczeniowa to zobowiązanie gwaranta i dlatego różni się fundamentalnie od polisy ubezpieczenia szkód w środowisku (nie każda polisa jest akceptowana przez urząd jako zabezpieczenie).
Kluczowe wnioski
- Obowiązek dotyczy wszystkich posiadaczy odpadów ze zezwoleniem/pozwoleniem obejmującym zbieranie lub przetwarzanie odpadów.
- Zabezpieczenie pokrywa: usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych, koszty akcji gaśniczej, szkody środowiskowe.
- Gwarancja środowiskowa ≠ polisa środowiskowa – to dwa różne instrumenty.
- Termin to zaledwie 2 tygodnie od doręczenia postanowienia, natomiast uzyskanie gwarancji to tygodnie.
- Obowiązek utrzymywania zabezpieczenia trwa do ostatecznej decyzji o zwrocie – nawet po zakończeniu działalności.
Fala pożarów nielegalnych składowisk z lat 2017–2018 wymusiła radykalną zmianę podejścia do zabezpieczania ryzyk środowiskowych. W rezultacie wprowadzono art. 48a ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach.
Kogo obejmuje obowiązek gwarancji środowiskowej?
Każdy posiadacz odpadów potrzebujący:
- zezwolenia na zbieranie odpadów,
- zezwolenia na przetwarzanie odpadów,
- zezwolenia na zbieranie i przetwarzanie odpadów,
- pozwolenia na wytwarzanie odpadów uwzględniającego zbieranie lub przetwarzanie,
- pozwolenia zintegrowanego uwzględniającego zbieranie lub przetwarzanie odpadów.
W praktyce dotyczy to przede wszystkim: RIPOK-ów, PSZOK-ów, firm recyklingowych, sortowni, kompostowni i przedsiębiorstw odzysku surowców wtórnych. Ponadto odrębny obowiązek (art. 125 ustawy) obejmuje zarządzających składowiskami odpadów.
Co dokładnie zabezpiecza gwarancja?
Koszty wykonania zastępczego w trzech scenariuszach:
- Usunięcie odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do składowania (art. 26 ust. 2 ustawy).
- Usunięcie odpadów wraz z pozostałościami z akcji gaśniczej.
- Usunięcie negatywnych skutków w środowisku lub szkód środowiskowych (wg ustawy z 13.04.2007 r.).
Kwotę ustala właściwy organ – marszałek województwa, starosta lub regionalny dyrektor ochrony środowiska – w drodze postanowienia, na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 7.02.2019 r. Natomiast w przypadku decyzji wydawanych przez RDOŚ zabezpieczenie składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce prowadzenia działalności. Ostatecznie wysokość zabezpieczenia zależy od rodzaju i ilości odpadów objętych zezwoleniem.
Jakie są formy zabezpieczenia roszczeń?
| Forma | Zamrożenie kapitału | Zdolność kredytowa |
|---|---|---|
| Depozyt gotówkowy | Pełna kwota na cały okres | – |
| Gwarancja bankowa | Uwolniony kapitał | Obciąża limit + zabezpieczenia |
| Gwarancja ubezpieczeniowa | Uwolniony kapitał | Bez wpływu |
| Polisa ubezpieczeniowa środowiskowa | Zależy od treści | Bez wpływu, ale uwaga na zakres |
Gwarancje środowiskowe oferują m.in. PZU, Warta, Colonnade, Ergo Hestia. Natomiast składka zależy od indywidualnej oceny ryzyka i jest płatna jednorazowo, z góry, za cały okres obowiązywania gwarancji.
Gwarancja środowiskowa vs polisa środowiskowa
| Cecha | Gwarancja | Polisa ubezpieczenia szkód |
|---|---|---|
| Wypłata | Bezwarunkowa, na żądanie beneficjenta | Po wystąpieniu szkody, zgodnie z OWU |
| Kto chroniony | Interes publiczny (Skarb Państwa) | Sam przedsiębiorca |
| Regres | Gwarant żąda zwrotu od przedsiębiorcy | Brak |
| Akceptacja przez urząd | Tak (standard) | Nie zawsze – zależy od zakresu OWU |
Krytyczny punkt: typowa polisa środowiskowa na polskim rynku nie pokrywa wszystkich roszczeń wymienionych w art. 48a – w szczególności może nie obejmować kosztów usunięcia odpadów z miejsc nieprzeznaczonych. Dlatego nie każda polisa jest akceptowana przez urząd.
Rekomendacja brokerska: przed wykupieniem polisy środowiskowej jako zabezpieczenia skonsultuj jej treść z organem wydającym zezwolenie.
Na co uważać w praktyce?
- Zaostrzenie oceny ryzyka przez ubezpieczycieli – firmy o słabej kondycji lub historii naruszeń mogą nie uzyskać gwarancji.
- Rygorystyczna weryfikacja treści przez urzędy – rosnąca liczba odmów akceptacji polis o zbyt wąskim zakresie.
- Krótki termin – zaledwie 2 tygodnie od doręczenia postanowienia, natomiast uzyskanie gwarancji trwa tygodnie, dlatego warto startować wcześnie.
- Obowiązek po wygaśnięciu zezwolenia – art. 48a ust. 11 nakazuje utrzymywanie zabezpieczenia aż do ostatecznej decyzji o zwrocie.
Zmiana formy zabezpieczenia
Na podstawie art. 48a ust. 8 ustawy o odpadach posiadacz odpadów może złożyć do właściwego organu wniosek o zmianę formy lub wysokości zabezpieczenia roszczeń. W praktyce firma, która dotychczas zamrażała kapitał w depozycie gotówkowym lub korzystała z gwarancji bankowej obciążającej zdolność kredytową, może przejść na gwarancję ubezpieczeniową i dzięki temu uwolnić środki oraz zachować pełną zdolność kredytową.
Wymagania wobec klienta
Ubezpieczyciel ocenia klienta podobnie jak przy gwarancjach kontraktowych. Podstawowe kryteria:
- prowadzenie działalności gospodarczej od minimum jednego roku,
- prowadzenie rachunkowości – bilans i rachunek zysków i strat (lub KPiR i PIT dla mniejszych podmiotów),
- pozytywna ocena kondycji ekonomiczno-finansowej,
- dotychczasowe doświadczenie w realizacji obowiązków związanych z gospodarowaniem odpadami.
Ponadto przy wniosku o przedłużenie lub zmianę obowiązującej gwarancji klient podlega ponownej ocenie, podobnie jak przy udzielaniu nowej gwarancji. W konsekwencji pogorszenie kondycji finansowej może oznaczać problem z przedłużeniem.
Prowadzisz firmę z branży odpadowej?
Pomagamy RIPOK-om, PSZOK-om, firmom recyklingowym i operatorom składowisk uzyskać gwarancję środowiskową z treścią akceptowalną przez urząd wydający zezwolenie.
Skontaktuj się z namiNajczęściej zadawane pytania
Koszt (składka) ustalany jest indywidualnie na podstawie oceny ryzyka: kondycji finansowej firmy, branży, rodzaju i ilości odpadów oraz historii incydentów. Stawki są wyższe niż przy gwarancjach kontraktowych, co odzwierciedla skalę ryzyka środowiskowego. Składka jest płatna jednorazowo, z góry, za cały okres obowiązywania gwarancji. Aktualną wycenę przygotujemy po analizie dokumentów.
Nie. Standardowa polisa OC nie pokrywa zobowiązań regulacyjnych z ustawy o odpadach. Potrzebna jest odrębna gwarancja lub polisa środowiskowa z odpowiednim zakresem.
Obowiązek utrzymywania zabezpieczenia trwa przez cały okres obowiązywania zezwolenia (do 10 lat, a w przypadku pozwolenia zintegrowanego -bezterminowo) i po jego zakończeniu, aż do ostatecznej decyzji organu o zwrocie zabezpieczenia. Pojedyncza gwarancja ubezpieczeniowa jest wystawiana na maksymalnie 3 lata – przed końcem tego okresu klient powinien z wyprzedzeniem wystąpić o aneks przedłużający. Brak ciągłości zabezpieczenia oznacza cofnięcie zezwolenia.
Tylko po uzyskaniu ostatecznej decyzji o zwrocie zabezpieczenia. W praktyce proces może trwać miesiące po faktycznym zaprzestaniu działalności.
Między innymi PZU, Warta, Colonnade, Ergo Hestia.
Nie – dzięki temu ma przewagę nad depozytem i gwarancją bankową.
Alternatywy: depozyt gotówkowy, gwarancja bankowa z zabezpieczeniem rzeczowym, szukanie innego towarzystwa. Warto skorzystać z brokera specjalizującego się w branży odpadowej, ponieważ zna apetyt poszczególnych gwarantów na to ryzyko.
